سخنان اخیر «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا درباره مذاکرات با ایران، از تغییر قابل توجهی در نحوه بیان مطالبه هسته‌ای واشنگتن حکایت دارد؛ تغییری که این پرسش را ایجاد کرده است که آیا آمریکا در آستانه تعدیل شروط هسته‌ای خود برای پایان جنگ با ایران قرار گرفته است یا خیر.
ونس در گفت‌وگویی با رویترز اعلام کرد که واشنگتن همچنان برای رسیدن به توافق با ایران آمادگی دارد، اما تهران باید در زمینه ظرفیت غنی‌سازی خود «اقدامی معنادار» انجام دهد. او مشخصاً با اشاره به غنی‌سازی ۶۰ درصدی گفت اگر ایران واقعاً به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست، دلیلی برای حفظ چنین سطحی از غنی‌سازی وجود ندارد.
معاون رئیس‌جمهور آمریکا تأکید کرد که واشنگتن صرفاً به دریافت وعده یا تضمین لفظی از ایران اکتفا نخواهد کرد و خواهان اقدام عملی است. به گفته ونس، ایران باید در ظرفیت غنی‌سازی خود کاهش معناداری ایجاد کند و آمریکا حاضر نیست «کلمات را با اقدامات» معاوضه کند.
به نقل از تابناک، این موضع از یک جهت اهمیت دارد. ونس در سخنان اخیر خود نگفت که ایران برای رسیدن به توافق باید به‌طور کامل از غنی‌سازی دست بکشد. او مطالبه آمریکا را «کاهش معنادار ظرفیت غنی‌سازی» توصیف کرد. در نتیجه، اگر مواضع پیشین واشنگتن بر حذف یا برچیدن کامل ظرفیت غنی‌سازی استوار بوده باشد، ادبیات جدید ونس می‌تواند نشانه‌ای از حرکت به سمت یک مطالبه محدودتر و قابل مذاکره‌تر تلقی شود.
واکنش خبرنگار ارشد وال‌استریت ژورنال به سخنان جی‌دی ونس
لارنس نورمن خبرنگار وال استریت ژورنال ذر خصوص اظهارات ونس نوشته است: «یک تغییر موضع قابل‌توجه دیگر در اینجا دیده می‌شود. ظرفیت غنی‌سازی ایران در حال حاضر صفر یا نزدیک به صفر است. اما ونس می‌گوید ایران می‌تواند در ظرفیت غنی‌سازی خود کاهش ایجاد کند. این به معنای بازسازی نوعی ظرفیت غنی‌سازی برای تولید اورانیوم با غنای پایین (LEU) خواهد بود.
مشخص نیست این موضوع تحت چه شرایطی خواهد بود. اما چیزی که مشخص است این است که غنی‌سازی صفر در کار نخواهد بود.»
تغییر در خطوط قرمز آمریکا؟
با این حال، نباید از این سخنان را به معنای تغییر در خط قرمز آمریکا در خصوص موضوع هسته‌ای ایران ارزیابی کرد.
ونس همچنان بر این موضوع تأکید دارد که ایران نباید امکان بازسازی ظرفیت هسته‌ای خود را داشته باشد و واشنگتن خواهان «اقدام واقعی» تهران است.
بنابراین، آنچه در حال حاضر تغییر کرده، بیش از آنکه به‌طور قطعی نشان‌دهنده کنار گذاشته شدن شرط غنی‌سازی باشد، نحوه تعریف و بیان شرط آمریکا است.
از سوی دیگر، اظهارات ونس نشان می‌دهد که کانال مذاکره همچنان باز است. او گفت دولت آمریکا درگیر مذاکرات است و دونالد ترامپ شخصاً مسیر مذاکرات را هدایت می‌کند. این در حالی است که به گفته ونس، واشنگتن همچنان درباره نحوه تصمیم‌گیری در تهران ابهاماتی دارد.
پیام‌های مهم از دوحه
در همین شرایط، اظهارات رسمی قطر درباره مذاکرات ایران و آمریکا نیز قابل توجه است. وزارت خارجه قطر روز سه‌شنبه ۱۴ مهر اعلام کرد که تلاش‌های میانجی‌گرانه دوحه میان واشنگتن و تهران ادامه دارد و متوقف نشده است.
«ابراهیم بن سلطان الهاشمی»، مدیر اداره رسانه و ارتباطات وزارت خارجه قطر، گفت مذاکرات ادامه دارد و میان واشنگتن و تهران پیام‌هایی ردوبدل می‌شود و قطر همچنان نقش میانجی میان دو طرف را ایفا می‌کند. به گفته او، هدف این تلاش‌ها دستیابی به پیشرفتی است که بتوان بر مبنای آن مذاکرات را ادامه داد و همه موضوعات مورد نگرانی دو طرف را دربر بگیرد.
این بخش از موضع قطر از آن جهت مهم است که دوحه برخلاف برخی روایت‌ها، مذاکرات را پایان‌یافته یا متوقف‌شده توصیف نمی‌کند؛ بلکه صراحتاً از تداوم تبادل پیام میان ایران و آمریکا سخن می‌گوید. قطر همچنین تأکید کرده است که راه‌حل باید از مسیر گزینه‌های قابل مذاکره و با درنظرگرفتن نگرانی‌های هر دو طرف به دست آید.
موضع دوحه با تحولات روزهای گذشته نیز همخوانی دارد چرا که قطر در هفته‌های اخیر اعلام کرده بود که در کنار پاکستان برای نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و واشنگتن تلاش می‌کند و دیدارها و تبادل پیام‌ها میان طرفین ادامه داشته است.
از این منظر، کنار هم گذاشتن سخنان ونس و موضع رسمی قطر تصویر قابل توجهی ارائه می‌دهد: آمریکا همچنان امتیاز هسته‌ای مشخصی از ایران می‌خواهد، اما همزمان بر آمادگی برای توافق تأکید دارد؛ قطر نیز می‌گوید کانال‌های ارتباطی و میانجی‌گری فعال هستند.
بنابراین، اگرچه هنوز نمی‌توان گفت واشنگتن از مطالبه اصلی خود درباره محدود کردن توان هسته‌ای ایران عقب‌نشینی کرده است، اما ادبیات جدید ونس نسبت به یک مطالبه حداکثری، فضای بیشتری برای تفسیر «کاهش ظرفیت غنی‌سازی» به‌عنوان موضوعی قابل مذاکره ایجاد می‌کند. به‌ویژه آنکه او به جای تأکید صرف بر یک فرمول نهایی، از «اقدام معنادار» و «کاهش ظرفیت غنی‌سازی» سخن گفته است.
از سوی دیگر، تأکید قطر بر ادامه مذاکرات و تبادل پیام میان تهران و واشنگتن نشان می‌دهد که کانال دیپلماتیک، دست‌کم در سطح میانجی‌گری، همچنان فعال است. در چنین شرایطی، تعیین‌کننده‌ترین موضوع برای مشخص شدن میزان انعطاف آمریکا، نه صرفاً سخنان اخیر ونس، بلکه مفاد پیشنهادها و پاسخ‌های ردوبدل‌شده میان تهران و واشنگتن خواهد بود؛ زیرا مشخص می‌کند «کاهش معنادار ظرفیت غنی‌سازی» دقیقاً به چه سطح، چه محدودیت‌هایی و برای چه مدت اشاره دارد.
در همین چارچوب، سفر «اسکندر مؤمنی» وزیر کشور ایران به دوحه نیز از اهمیت برخوردار است. مؤمنی پس از دیدار با «شیخ تمیم بن حمد آل ثانی» امیر قطر، این گفت‌وگو را «خوب و سازنده» توصیف کرد و گفت پیام‌ها و موضوعاتی را که رئیس‌جمهور ایران بر طرح آنها تأکید کرده بود، به امیر قطر منتقل کرده است.
او همچنین از طرح دیدگاه‌ها و پیشنهادهایی درباره تحولات منطقه خبر داد و گفت این موارد را پس از بازگشت به تهران به اطلاع رئیس‌جمهور خواهد رساند. مؤمنی همچنین در دیدار با وزیر کشور قطر درباره مسائل دوجانبه و منطقه‌ای گفت‌وگو کرد و از تشکیل یک کارگروه مشترک میان دو وزارتخانه برای پیگیری توافقات خبر داد.
این اظهارات در کنار تأکید دوحه بر ادامه تماس‌ها و تبادل پیام میان تهران و واشنگتن، نشان می‌دهد که رایزنی‌های منطقه‌ای پیرامون کاهش تنش و فراهم کردن زمینه برای پیشرفت مذاکرات همچنان در جریان است.